Những điểm nổi bật của luật hộ tịch năm 2026

Luật gồm 4 chương, 30 điều (giảm 3 chương và 47 điều so với Luật Hộ tịch 2014), có nhiều quy định sát thực tiễn, giải quyết được những vướng mắc phát sinh trong quá trình tổ chức thực hiện Luật Hộ tịch 2014 và các văn bản quy định chi tiết. Một số điểm mới đáng lưu ý như sau:

(1) Về thẩm quyền đăng ký hộ tịch

Điều 8 Luật Hộ tịch quy định Ủy ban nhân dân cấp xã không phụ thuộc vào nơi cư trú của cá nhân đăng ký các sự kiện, thông tin hộ tịch, thay đổi về thẩm quyền này giúp người dân có thể thực hiện thủ tục hộ tịch tại bất kỳ Ủy ban nhân dân cấp xã nào, không bị ràng buộc bởi nơi thường trú hoặc tạm trú.

(2) Mở rộng đối tượng có quyền, nghĩa vụ đăng ký hộ tịch

Bổ sung quy định về quyền, nghĩa vụ đăng ký hộ tịch của công dân Việt Nam, người gốc Việt Nam chưa xác định được quốc tịch đang sinh sống tại Việt Nam, người không quốc tịch, người nước ngoài có quyền, nghĩa vụ đăng ký hộ tịch theo quy định của Luật này, trừ trường hợp điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định khác (Điều 5)

(3) Quy định cụ thể thời gian giải quyết thủ tục

Tại khoản 3 Điều 3 Luật Hộ tịch năm 2026 quy định đối với việc đăng ký hộ tịch mà pháp luật về hộ tịch không quy định thời hạn giải quyết thì phải được giải quyết trong 24 giờ kể từ thời điểm nhận đủ hồ sơ hợp lệ (Luật Hộ tịch năm 2014 đối với những việc hộ tịch mà Luật này không quy định thời hạn giải quyết thì được giải quyết ngay trong ngày; trường hợp nhận hồ sơ sau 15 giờ mà không giải quyết được ngay thì trả kết quả trong ngày làm việc tiếp theo). Luật Hộ tịch 2026  quy định cụ thể trong 24 giờ nhằm xác định rõ trách nhiệm của cơ quan giải quyết, tránh tỉnh trạng kéo dài thời gian xử lý hồ sơ trong thực tiễn.

(4) Thiết lập nguyên tắc “chỉ cung cấp thông tin một lần” và liên thông dữ liệu

Tại khoản 6 Điều 3 Luật Hộ tịch 2026 quy định việc tăng cường đăng ký hộ tịch chủ động, liên thông thủ tục đăng ký hộ tịch với các thủ tục liên quan, bảo đảm người dân chỉ cung cấp thông tin một lần. Cơ quan đăng ký hộ tịch có trách nhiệm chủ động khai thác dữ liệu điện tử, tra cứu thông tin trong cơ sở dữ liệu liên quan, phù hợp với mức độ đáp ứng của cơ sở dữ liệu, không yêu cầu nộp, xuất trình hoặc tải lên giấy tờ là thành phần hồ sơ, trừ trường hợp không khai thác được thông tin hoặc thông tin khai thác được không đầy đủ, không chính xác.

(5) Phương thức yêu cầu, trả kết quả đăng ký hộ tịch

Người yêu cầu đăng ký hộ tịch có quyền lựa chọn nộp hồ sơ trực tuyến hoặc gửi hồ sơ qua dịch vụ bưu chính hoặc nộp hồ sơ trực tiếp tại cơ quan đăng ký hộ tịch, cơ quan quản lý hộ tịch có thẩm quyền. Thủ tục đăng ký khai sinh, đăng ký kết hôn, đăng ký khai tử được trả kết quả là bản giấy và bản điện tử. Thủ tục đăng ký hộ tịch khác được trả kết quả là bản điện tử; kết quả là bản giấy chỉ trả khi người đăng ký hộ tịch có yêu cầu.

          Người yêu cầu đăng ký hộ tịch có quyền lựa chọn nhận kết quả là bản giấy qua dịch vụ bưu chính hoặc trực tiếp tại cơ quan đăng ký hộ tịch, cơ quan quản lý hộ tịch, trừ trường hợp đăng ký kết hôn thì nhận trực tiếp Giấy chứng nhận kết hôn tại cơ quan đăng ký hộ tịch.

Quy định mới thể hiện rõ xu hướng chuyển đổi số, trong đó bản điện tử trở thành hình thức mặc định, còn bản giấy chỉ mang tính bổ sung khi cần thiết, giúp giảm chi phí in ấn, lưu trữ và thuận tiện cho việc sử dụng trong môi trường điện tử.

(6) Thay đổi tên gọi, bổ sung một số nội dung đăng ký hộ tịch, giấy tờ hộ tịch

Luật Hộ tịch năm 2026 có sự thay đổi đáng kể trong việc xác định nội dung đăng ký hộ tịch, giấy tờ hộ tịch như: bổ sung tình trạng hôn nhân vào nội dung đăng ký hộ tịch, điều chỉnh tên gọi trích lục khai tử thành giấy chứng tử, điều chỉnh tên gọi thủ tục thay đổi, cải chính hộ tịch, xác định lại dân tộc, bổ sung thông tin hộ tịch thành thay đổi thông tin hộ tịch; đồng thời mở rộng phạm vi thay đổi thông tin hộ tịch so với Luật Hộ tịch năm 2014 như cho phép thay đổi thông tin về quê quán, bổ sung thông tin còn thiếu, thay đổi dân tộc khi nhận con nuôi…

(7) Bổ sung cơ chế đăng ký hộ tịch chủ động

Tại khoản 2 Điều 15 Luật Hộ tịch năm 2026 quy định, Ủy ban nhân dân cấp xã theo sự lựa chọn của người yêu cầu đăng ký khai sinh có trách nhiệm chủ động thực hiện đăng ký khai sinh cho trẻ em khi dữ liệu của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được kết nối, chia sẻ tự động tới hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch điện tử. Khoản 2 Điều 20 quy định tương tự đối với khai tử.

(8) Nâng cấp cơ sở dữ liệu hộ tịch thành cơ sở dữ liệu quốc gia, quản lý tập trung

Hệ thống dữ liệu hộ tịch được nâng cấp thành Cơ sở dữ liệu quốc gia, quản lý tập trung, thống nhất từ Trung ương đến địa phương do Bộ Tư pháp quản lý.

Ủy ban nhân dân xã Đồng Xuân  thông tin để người dân biết, thực hiện./.